خدا هر حكمى را كه بخواهد صادر مىكند ( 1 ) . هان اى كسانى كه ايمان آورديد مقتضاى ايمان اين است كه - شعائر خداى و - چهار - ماه حرام را حلال مشماريد و نيز كشتن و خوردن قربانيهاى بى نشان مردم و قربانيهاى نشان دار آنان را حلال ندانيد ، و متعرض كسانى كه به اميد فضل و خوشنودى خدا ، راه بيت الحرام را پيش گرفته‌اند نشويد ، و هر گاه از احرام در آمديد مىتوانيد شكار كنيد ، و دشمنى و كينه كسانى كه نگذاشتند به مسجد الحرام درآئيد شما را وادار به تعدى نكند ، يكديگر را در كار نيك و در تقوا يارى كنيد ، و در گناه و دشمنى به يكديگر كمك مكنيد و از خدا پروا كنيد ، كه خدا شديد العقاب است ( 2 ) . اما آن گوشتها و چيزهايى كه خوردنش بر شما حرام شده گوشت مردار و خون و گوشت خوك و گوشت حيوانى است كه هنگام ذبح نام غير خدا بر آن برده شده ، و حيوانى كه خفه شده ، و يا به وسيله كتك مرده ، يا سقوط كرده ، و يا به وسيله ضربت شاخ حيوانى ديگر مرده ، و يا درنده از آن خورده ، مگر آنكه آن را زنده در يابيد ، و ذبح كنيد ، و آنچه به رسم جاهليت براى بتها ذبح شده ، و نيز اينكه اموال يكديگر را به وسيله اوتار ( با چوبه تير ) قسمت كنيد ، امروز است كه ديگر كفار از ضديت با دين شما مايوس شدند ، ديگر از آنها نترسيد ، و تنها از من بترسيد امروز است كه دين شما را تكميل كردم ، و نعمت خود بر شما تمام نمودم ، و امروز است كه دين اسلام را براى شما پسنديدم - و آنچه گفتيم حرام است در حال اختيار حرام است - اما اگر كسى در محلى كه قحطى طعام است به مقدارى كه از گرسنگى نميرد نه زيادتر كه به طرف گناه متمايل شود مىتواند بخورد ، كه خدا آمرزگار رحيم است ( 3 ) . بيان آيات اگر در آيات اين سوره ، آيات اول و آخر و وسطش دقت كنيم و در مواعظ و داستانهايى كه اين سوره متضمن آنها است تدبر كنيم ، خواهيم دريافت كه غرض جامع از اين سوره دعوت به وفاى به عهدها ، و پايدارى در پيمانها ، و تهديد و تحذير شديد از شكستن آن و بى اعتنايى نكردن به امر آن است و اينكه عادت خداى تعالى به رحمت و آسان كردن تكليف بندگان و تخفيف دادن به كسى كه تقوا پيشه كند و ايمان آورد و باز از خدا بترسد و احسان كند جارى شده ، و نيز بر اين معنا جارى شده كه نسبت به كسى كه پيمان با امام خويش را بشكند ، و گردنكشى و تجاوز آغاز نموده از بند عهد و پيمان در آيد ، و طاعت امام را ترك گويد ، و حدود و ميثاقهايى كه در دين گرفته شده بشكند ، سختگيرى كند . و به همين جهت است كه مىبينى بسيارى از احكام حدود و قصاص ، و داستان مائده زمان عيسى ( ع ) ، كه از خدا خواست مائده اى از آسمان براى او و يارانش بيايد ، و داستان دو پسران آدم ، و اشاره به بسيارى از ظلمهاى بنى اسرائيل و پيمانشكنىهاى آنان در